Jump to content

Bayelsa

Ko au Wikipidiya
Lambar Bayelsa
mi'yya Bayelsa
gawa bimbadi Swali ga birnin Bayelsa
fali bayelsa
modi koga jiha bayelsa
Al adon balyalsa
Bayelsa State
state of Nigeria
Inception1 Oktobah 1996 Edit
Native labelBayelsa State Edit
Official languageEnglish Edit
ContinentAfirka Edit
CountryNigeria Edit
CapitalYenegoa Edit
Located in the administrative territorial entityNigeria Edit
Located in time zoneUTC+01:00 Edit
Coordinate location4°45′0″N 6°5′0″E Edit
Office held by the head of governmentGovernor of Bayelsa State Edit
Head of governmentDouye Diri Edit
Executive bodyExecutive Council of Bayelsa State Edit
Legislative bodyBayelsa State House of Assembly Edit
Owner ofBayelsa Queens Edit
Shares border withDelta, Rivers State Edit
ReplacesRivers State Edit
Official websitehttps://bayelsastate.gov.ng Edit
Category for maps or plansCategory:Maps of Bayelsa State Edit
Map

Bayelsa Woli Bayelsa eta a fayta gudi ga Nijeriya , ita a tene Dai Dai Dalla beyi Niger Delta.[1][2] Zan tan woli Bayelsa ye gaga Soni Dubu Modi Ga Dalma ɓonum Ga ko bunom ga bacchi Modi (1996),[3] Ke foɗin tango Koji woli Rivers.[4] mammeye zowwo faruye wentan Koga woli Yaa Onan go foyo Ga woliye.  Gonttak kodoki Ga woli Rivers[5] Ko fayta Darr, gake woli Delta Ko Zoni, beyila Aushi Atalanta tattuk beyi ye lo gudi Ga woli ye.

Woli bayelsa itaga Siri woli Kimani kilomita 10,773kmaq, inko she majjito jiha Laga karanci beyi ga Nigeria. Kala itaga godom mi'yya Kimani 2,394,725, (kiyasi in 2016) shiyasa itaji jiha Laga mi'yya sosai sa. Siri birni jiha ye itaji Yenagoa . Douye Diri ji gwamna jiha ye soni in 2022. Antaimika ni ishinji Lawrence Ewrudjakpo. Dottawa jiha ye gontango gamin, Goodluck Jonathan, David Clark Ben Murray Bruce, Emmanuel paulker Izibefien ga Even Foster Ogola. Ga sanadiya kasantuwato ga yanki Niger Delta, Jiha Bayelsa mamayantun Andi ga Kogi ga Amma. Kala shaf goruye amma ji. Inko she shiyasa itaga tinadom sosae sa ko Ina goggo titi.

Aji amfani ga bo Ijaw ga lema au ga jiha ye jizani ga Messe harsuna mana Isoko ga Urhobo ga manshi kyauyuka jiha ye.

Bukukuwa Bayelsa

Itaga dolinshe hukumomi 8: Ekeremor, kolokumal Opokuma,Yenagoa, Nemba,Ogabia, Sagbama,hi brassa ga kala ijaw aushi. Bayelsa kasantu boni ga mi'yya Urhabo ga dole Hukuma Sagbama.

Ga dalili kasantu ga yanki Dara Mor fetur Niger Delta tattali dara jiha bayelsa ta allakan gako she Mor fetur ga maikata tacayi . Yanki Oloibiri Oilfield beyila zalan oppa Mor fetur ga Nigeria. Jamji zuwa soni 2015, kiyastan gako Aji wena Kashi 30_40% in Mor fetur ga Nigeria. Aji Ina lakabi ga jiha ye ga sun "Glory of all lands " jamji itaga tafki gas la siri ga Nigeria (18 trillion cubic). Shaf Andi Siri bozo Mor fetur kala Aji kokari Ko beyi Tina Dom tattali dara woli, yakul itu godom ga jiha jamji ga yakul beyi Dono. Ko fesako Mor fetur.

Siyasa

[ramu | ramu ko pari]

Ko soni in 2020 zuwa soni 2023, Douye Diri ji gwamna jiha ye ga yayila, Lawrence Ewrudjakpo Aji taimika ni.

Ɗolle hukumomi

[ramu | ramu ko pari]
  1. Brass
  2. Ekeremor
  3. Kolo kuma/okopuma
  4. Nembe
  5. Ogbia
  6. Sagbana
  7. Southerm ijew
  8. Yenagua

Bayelsa ita aga jahohi aushi Nigeria, jiha ye a tene Dalla Niger Delta. Fodan jiha Bayelsa Koga jiha Rivers, kala Aji Koga foyo jihohi Nigeria.

Jiha Bayelsa gontan iyaka ga jiha Rivers Koga Dar, jiha Delta (jiha) Koga zoni, ga yayi ga Amma Atalanta mamayantun yanki aushi jiha ye.

Tarihi

[ramu | ramu ko pari]

Ga karni in 20th, bukatu in wena Poyo jiha ga harshen Ijaw ga rinjaye ga yankin Monani ga Niger Delta. Ga Dalla soni in 1941, zuwa in 1956, kafan kungiyoyi godom la aji ona goyon bayan wena jiha in Miy'ya Ijaw ga yankin aushi Najeriya. Isaac Adaka Boro, modi shahararren an gwagwarmayar Ijaw ga soni in 1960, la layannin ga Oloibiri itu yinkurin ikirarin "Jimhoriyar Mi'yya Niger Delta ("Niger Delta Peoples Republic") ga soni in 1966.Shugaba woli in mulkin mallaka Sani Abacha ji kirkiru Jihar Bayelsa Koga Jihar Rivers ga Foti modi 1, ga Tere Oktoban, soni in 1966. Wantun asalin sun koga haruffa in fari in sun dolinshe hukumomin in: Brass LGA (BALGA), Yenagoa LGA (YELGA) ga kala Sagbama LGA (SALGA).[19]

Ga Foti 20 , ga Tere disamba soni in 1999, ji sojoji Nigeria kaddiman ga yella monannin ga Moto kiyashin odi. Aji kokonto ainihi godom mi'yya la mottanjisu, shafga she , Nnimmo Bassey, Siri Darekta in Hakki Harkoki beyi Dono, foru gako soja fetila tajiya guda 2500 ji la mottan jisu.

Gako zaizaya woli ga jiha ye ga dalili beyi Ruta mor petur antun zanga-zanga godom mana min "Rise for Bayelsa" la antungo inko inganta wena Amma senayi ga yankuna la dole. Koga soni in 2019, ji Gwamnati jiha Bayelsa zalan zauwa Gwagwarmaya wena ga mafita dangane ga matsaloli gurbata beyi Dono ga jiha ye.

Tattali Dara

[ramu | ramu ko pari]

Jiha ye ita aga jiha Laga barka Mor fetur ga Nigeria. Ga dalili she Andi godom Mor fetur ga jiha ye. Shaf ga jiha ye itaga Dara Mor. Jiha Andi wena karanci wena dodo Koga kasafi Mor fetur ga dalili yakul daidaito ga tsari kasafi Koga Gwamnati woli.

Yanayi woli

[ramu | ramu ko pari]

Bayelsa la zagayeni ga Amma fali ga kala korama. Yankuna jiha ye godom kiwiyasu ga Amma inko she a giyta riskasu Ko tituna sa. Andi Gandu mala in "Edumanom Forest Reserve" ga jiha . Yan Tere Yuli soni in 2008 , inko innan Bido chimpanzee in tetteke itaji Niger Delta. Messe muhimma birni boii yengola Aji gonta ga: Akassa , Lobia Amassoma (the home of the Niger Delta University), Eniwari , Ekeremor, Aliebiri , peretoru , Twon-Brass Egwema -Brass, Kaiama, Nembe, Odi, Ogabia , Okpoama, Brass Oporoma, Korokorosei, Otuan, Koroama, Okorobiri, Obunagha, Ogboloma, Sagbama, Olugbobiri, peremabiri, Ekowe, ga kala swali.

Andi kala solu Lighthouse la a tene Yan soni in 1910.

Harsuna

[ramu | ramu ko pari]

Asali Harshe la Aji amfa ga ishin ishinji Harsha ijew , jizani ga Ɓo Kolukuma, mein, Bomu, Nemba , Epie-Atisa, ga kala Ogbia. Mana de ga Messe jihohi Nigeria, Turanci ji Harshe Gwamnati jiha ye.

Jeri harsuna jiha Bayelsa dangane ga dolinshe hukumomi LGA la Aji amfa ga mete.

[6]
Ekeremor, Bayelsa State
LGALanguages
BrassAbureni; Southeast Ijo; Ogbia; Kugbo
EkeremorIzon
Kolokuma OpokumaIzon
NembeAbureni; Southeast Ijo. Izon (Ijaw)
OgbiaAbureni; Southeast Ijo; Odual; Ogbia; Oruma
SagbamaBiseni; Isoko; Izon; Ogbah; Okodia; Urhobo
Ijaw ta KuduSoutheast Ijo; Izon
YenagoaEngenni; Epie; Izon; Ekpeye

Matsala Beyi Dono

[ramu | ramu ko pari]

Penpeli la gonsa

[ramu | ramu ko pari]

Eme Bu'um Olloki ji la Aji Indo inko dalili bokka Mor fetur gako ka'ida sa (aji undani ga gargaji "Osi Kpo). La mugaye sinadarai Aji yellako yakul lafiya mana fada huhu, ga mala, matsaloli Dishi, matsala Sena penpeli ga Messe su. Agita inne Messe illolito mana Gurbacewa penpeli, Amma ga woli la she aji yollako moto Mi'yya, ga tsirrai, ga dabbobi.

Ambaliya Amma

[ramu | ramu ko pari]

Emeyye matsala la wenani ga jiha bayelsa ji. Inko ita ako Ɓo Amma Atalanta. Indako zori amma teku ji, muhimmi dalili in ambaliya Amma ye. Ambaliya elentun matsala ga mi'yya godom Dara ga mi'yya. Lebeyi yalla ga Bayelsa Aji inner matsala ambaliya, kala ambaliya ye ya'tu inayi ga beyi Maddi mana , Ekeremor,Ijaw,Ko aushi, Sagbama,kolokumal/Opokuma ga kala Yenagoa la Aji fuskata matsala ga le soni yalla yaku doffa tsari Soli ishinma aga matsala la Aji alako ambaliya ga jiha ye in bayelsa.

Jubba mor

[ramu | ramu ko pari]

Emeyye muhimmi al'amari Modi ji la Aji alako matsala Beyi dono ga jiha bayelsa ga dalili Ruta kamfanoni Mor ga jiha bayelsa. Jubba mor aji alako matsala ga mala, halittu ga Amma, ga mi'yya kala le Foti yalla Aji sanarwa Udengs Eradiri labar jubba Mor ga jiha bayelsa, Niger Delta.

Mana yadda Aji forayi , ga kisato Kagita Ina mara ka ai girbi kawena Yan gollaka, do kadai Bo iwa kifi ka iwako godom, Amma honsene kagita Dina kabushi kawena lelensa.

Matsala modi in beyi dono itaji pempeli la gonsa (Soot) , la godom mi'yya bayelsa Aji complaint mete agito yolla numfashi gonsa. Amma ga soni (2018) anin dodo antum amfani ga take "Save Rivers from this Soot of death" wato a kiyaye Amma ga moto Soot, ga shaf beyi la Amma tiwoyi.

Jiha Bayelsa Andi makarantu mataki daban daban la Aji ona ilmi ga godom mi'yya jiha ye.

Jami'o i

[ramu | ramu ko pari]

makarantu Dom ga sakandare ga bayelsa.

  • Jami'ar Neja Delta.
  • College of Health Science Bayelsa.
  • Isaac Jasper Boro College of Education.
  • College of Nursing Bayelsa.
  • Bayelsa Medical University.
  • Bayelsa State College of Art and Science.
  • University of Africa.
  • International Institute of Tourism and Hospitality[7]

Sun mi'yya la Monasu sosae Ga Bayelsa

[ramu | ramu ko pari]

Manazarta

[ramu | ramu ko pari]
  1. ↑ "Yenagoa | Location, Facts, & Population". Encyclopedia Britannica. Retrieved 2021-09-11.
  2. ↑ "Bayelsa – History & Culture – Bayelsa State Government". Retrieved 2021-09-11.
  3. ↑ "Bayelsa State". BBC News Pidgin. Retrieved 2022-03-06.
  4. ↑ "Rivers state Archives". The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News. Retrieved 2022-03-06.
  5. ↑ "Rivers state Archives". The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News. Retrieved 2022-03-06.
  6. ↑ "Nigeria". Ethnologue (22 ed.). Retrieved 2020-01-10.
  7. ↑ https://independent.ng/bayelsa-govt-tasks-governing-councils-of-state-owned-tertiary-institutions/amp/
  8. ↑ "Diezani Alison-Madueke scored another firs - Vanguard News". Vanguard News (in American English). 2014-12-02. Retrieved 2018-07-30.
  9. ↑ "Noah Bazee biography, net worth, age, family, contact & picture". www.manpower.com.ng. Retrieved 2021-09-12.
  10. ↑ "Who Killed Adaka Boro". www.gamji.com. Archived from the original on 2018-07-24. Retrieved 2018-07-30.
  11. ↑ "TIMI DAKOLO". PraiseMaMa.com (in American English). Archived from the original on 2018-07-30. Retrieved 2018-07-30.
  12. ↑ "Edmund Daukoru". www.gamji.com. Retrieved 2018-07-30.
  13. ↑ Society, Urhobo Historical. "Former Military Governor Diete-Spiff Reflects On Background Problems of the Invasion". www.waado.org. Archived from the original on 2018-02-19. Retrieved 2018-07-30.
  14. ↑ "Hon. Douye Diri biography, net worth, age, family, contact & picture". www.manpower.com.ng. Retrieved 2021-09-12.
  15. ↑ "Tamara Eteimo biography, net worth, age, family, contact & picture". www.manpower.com.ng. Retrieved 2021-09-12.
  16. ↑ "ETETE, Chief Dan Lauzia". Biographical Legacy and Research Foundation (in American English). 2017-02-03. Retrieved 2018-07-30.
  17. ↑ "Nigeria: Eagles, Black Stars Will Survive Group Stage -Finidi". This Day (Lagos). 2010-03-24. Retrieved 2018-07-30.
  18. ↑ "DANIEL IGALI - From obscurity to wrestling stardom - The Nation Nigeria". The Nation Nigeria (in American English). 2016-07-03. Retrieved 2018-07-30.
  19. ↑ "Unsung heroes of independence - The Nation Nigeria". The Nation Nigeria (in American English). 2015-10-02. Retrieved 2018-07-30.
  20. ↑ "Biography | The Office of Goodluck Ebele Jonathan". www.gej.ng (in American English). Archived from the original on 2018-07-30. Retrieved 2018-07-30.
  21. ↑ Falae, Vivian. "Present Nigerian Ministers and their portfolios". legit.ng.
  22. ↑ "Ben Murray-Bruce biography, net worth, age, family, contact & picture". www.manpower.com.ng. Retrieved 2021-09-12.
  23. ↑ Egba, Abdullahi (3 June 2021). "Ogborodi Appointed Acting NECO Registrar After Obioma's Death". Channels TV. Retrieved 3 June 2021.
  24. ↑ "Gabriel Okara | Nigerian author". Encyclopedia Britannica (in English). Retrieved 2018-07-30.
  25. ↑ "How Governor Melford Okilo Discovered Olumba Olumba Brotherhood - Brand Campaign". Brand Campaign (in American English). 2016-09-14. Archived from the original on 2018-07-30. Retrieved 2018-07-30.
  26. ↑ "Ebinabo Potts-Johnson biography, net worth, age, family, contact & picture". www.manpower.com.ng. Retrieved 2021-09-12.
  27. ↑ "Bayelsa honours Samson SIasia, others". Premium Times Nigeria (in British English). 2018-05-18. Retrieved 2018-07-30.
  28. ↑ "Masquerades and Jokers as Governors in Bayelsa State". www.gamji.com. Retrieved 2018-07-30.Tempilet:Fix/category[permanent dead link]
  29. ↑ "Afrotainment-Museke Online African Music Awards 2011". 3-mob.com. 2011-09-28.