Gombe
| Country | Nigeria |
|---|---|
| Capital of | Gombe State |
| Located in the administrative territorial entity | Gombe State |
| Coordinate location | 10°17′0″N 11°10′0″E |
| Office held by the head of government | Chairman of Gombe local government |
| Executive body | supervisory councillors of Gombe local government |
| Legislative body | Gombe legislative council |
















Gombe jahaji la a gudi mana dar ga Nigeria antu iyaka ga gudi mana gudi Borno ga Yobe mana aushi ga jiha Taraba Ko aushi mana zoni Kala ga jihad Adamawa jamji Ko zani ga jiya Bauchi. Wantun sunto ko sirì birni to kala bayi la siri ga jiha ye wato Siri birni Gombe. Kala kirkiranta ji ko Sashi jiha Bauchi ga foti Modi ga tere oktoba soni in 1996[1] jiha ye ita aga jahohi la Andi kabilu godom ga Nigeria Koga jahohi kokunum ga baccimodi (36) ga abuja Nigeria jiha Gombe itaji in ko'balau Ga Modi (21) ga siri kala itaji in ko'kunum ga balau (32) in godom mi'yya ga mi'yya akalla Alan 3.25 ga kiyasi in Soni (2016).[2]
Ko fuska yanayi woli, Jiha ye itaga ga nau'i beyi zafi fa godom sudanian savanna. Muhimman Beyi ga jiha ye gontango ga, Fali gongola, la aji mecce ki gudi ga dar Gombe Har ga tabki dadin kowa Dam Har dar ga tsaunika Muri lake ga aushi ga jiha ye. Koga jir dabbobi asali in jiha Andi kuredi addun su: carpet viper, puff adder, ga kala Egyptian cobra ga kala dabbobi jirmin dorina Amma, Senegal parrot, ga kala grey-headed kingfisher.[3]
Jiha Gombe andi kabilu godom, yayila kabila Filanti aji bikkati yanki gudi ga bolewa, Kanu ga kala Afiniwa. Ga yayi kabilu jirmin cham, Dadiya, jaranci ga mi'yya waja ga aji bikkati yankuna dar ga aushi jiha ye.
Kafin nako turawa yanki ye jiha Gombe in inso Andi woli godom la aji dono kossu, Har Dina farko Karni in 1800 , lokacin la Filanti gandasu ga yankiye godom yankuna kala aji bikkan tun ga moyinshe Gombe ga wolwoli Daula Sokoto. Ga Karni in (1900) Turawa Mulki mallaka bikkan tun moyinshe in yankuna fadir to kala gontango ga yanki Mulki mallaka in gudi Nigeria, in ko boi Turawa Nigeria, Koga bisani ko wena yanci Koga Soni in 1960, kala amjjito woli Najeriya. Boi wena yanci koyi kala jiha Gombe inso majjito wolwoli gudi Nigeria Har zuwa Soni in 1967, lokacin la bissan yanki ye kala jiya ye majjito wolwoli Gudi ki dar , kirkiran jiha Bauchi ga Soni in (1996) foddan maddin dolinshe hukumomi ko zoni ga jiha Bauchi inko wena jiha Gombe.
Dangane ga Fanni tattali dara, jiha Gombe dogaran ga mara ji ga dayi, ga Mor fetur , inko aji kaffa mordo, da masar, duro, kute, ga tumatur jizani ga dayi dabbobi manamin raƙumai, kom, ga uwwa, ga kala temshi. Ga Messe muhimman masana'antu gontango ga hidindimu in zaman la aji gudana musamman ga birni Gombe. Jiha Gombe itaji jiha in hodɗo ga Jeri karanci Tina Dom in mi'yya.
Itaga godom fili Kimani murabba'i 18,768, ga godom mi'yya 2.353, ga kidaya in soni (2006). Siri birni jiha ye itaji Gombe.
Inuwa Yahaya, ishinji gwamna jiha ye, yanko zabe in 2015, Har inso matainaki gwamna ishin, Dr Manasa Daniel jatau. Dottawa jiha ye meteji : moyinshe gargajiya Maluwa adin ga kala jigogi siyasa.[4]
Summana
[ramu | ramu ko pari]Jiha ye itaga Fadi fili kimani 20,265 kilomita balau 2 ga Kimani mi'yya 2,365,000, ga soni in 2006. Kirkiran tango gaga tere Oktoba gaga soni in dubu Modi ga dalma bonum ga bonum ga baccimodi (1996). Ko yanki mashi jaha Bauchi ga lokacin mulki shugaba Sani Abbacha.Jaha a tene yanki woli Nigeria Laga nau'i tsirrai jir in Guinea Savannah ga sudan Savannah. Andi tuddai la ko gusho woli kala andi gusho koga osi volcano hkunan tsaunuka goru ye. Dono jaha ga yanki Savannah ko gudi mana dar Nigeria zowu jiha gontu iyaka ga jihohi mana Borno, Yobe, Taraba, Adamawa, ga Bauchi.
Jiha Gombe itaga yanayi guda hodɗo (4) yanayi daidai, (ko Tere February zuwa Tere Afrilu) ga kala fuzo KO Tere Mayu zuwa Tere oktoba) aji Amma koy'ye in Kimani 850mm. Ga kala zurul (Ko Tere November zuwa January).
Gwamna jiha ye. Muhammad inuwa aji jagoranci jiha jizani ga antaimika ni muƙarrabai ni 24, Ko majalisa dokoki in jiha. Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda 11, ga kala moyinshe gargajiya guda 14. Itaga senators guda 3, ga kala anin majalisa tarayya Nigeria guda baccimodi (6).
Dolinshe hukumomi
[ramu | ramu ko pari]Jiha Gombe itaga dolinshe hukumomi guda, 11. Mete mana she:
| Dole Hukuma | Siri woli (km2) | Adadi 2006 mi'yya |
Cibiya Dole Hukuma | Lamba serni serni |
|---|---|---|---|---|
| Akko | 2,627 | 337,853 | Kumo | 771 |
| Balanga | 1,626 | 212,549 | Tallase | 761 |
| Billiri | 737 | 202,144 | Billiri | 771 |
| Dukku | 3,815 | 207,190 | Dukku | 760 |
| Funakaye | 1,415 | 236,087 | Bajoga | 762 |
| Gombe | 52 | 268,000 | Gombe (city) | 760 |
| Kaltungo | 881 | 149,805 | Kaltungo | 770 |
| Kwami | 1,787 | 195,298 | Mallam Sidi | 760 |
| Nafada | 1,586 | 138,185 | Nafada | 762 |
| Shongom | 922 | 151,520 | Boh | 770 |
| Yamaltu/Deba | 1,981 | 255,248 | Deba Habe | 761 |
Mi'yya
[ramu | ramu ko pari]Jiha Gombe andi mi'yya kala godom inko filanti mamayantun godom yanki Gudi jiha ye. Filanti mamayantun dolinshe hukumomi guda baccimodi (6) in jiha Gombe ɗolinshe hukumomi manne gontango ga Dukku, kwami, Funakaye, Nafada, Akko, ga kala dole hukuma Gombe. Boii filanti kala Andi Jangale, la aji Lamar rayuwa su ga yanki Ɓilliri ga kaltungo. Messe kabilu gontango ga Afiniwa Tula, Tera, (Yamaltu-Deba) , Waje , Anin pikka Bolewa, ga kala kanuri.
Harsuna su
[ramu | ramu ko pari]Zaiyi nantun harsuna jiha Gombe ga dolinshe hukumomi ga tebur la a woli
| LGA | Area (km2) | Census 2006 population |
Administrative capital | Postal code |
|---|---|---|---|---|
| Akko | 2,627 | 337,853 | Kumo | 771 |
| Balanga | 1,626 | 212,549 | Tallase | 761 |
| Billiri | 737 | 202,144 | Billiri | 771 |
| Dukku | 3,815 | 207,190 | Dukku | 760 |
| Funakaye | 1,415 | 236,087 | Bajoga | 762 |
| Gombe | 52 | 268,000 | Gombe (city) | 760 |
| Kaltungo | 881 | 149,805 | Kaltungo | 770 |
| Kwami | 1,787 | 195,298 | Mallam Sidi | 760 |
| Nafada | 1,586 | 138,185 | Nafada | 762 |
| Shongom | 922 | 151,520 | Boh | 770 |
| Yamaltu/Deba | 1,981 | 255,248 | Deba | 761 |
Ilimi
[ramu | ramu ko pari]Jami'o'i ga jihr Gombe
[ramu | ramu ko pari]Siri jami'o I in jiha Gombe gontango ga:
- Federal University Kashere[5]
- Gombe State University[6]
- Federal College of Education (Technical), Gombe[7]
- Federal College of Horticultural Technology, Dadin Kowa[8]
- Federal Polytechnic, Kaltungo
- College of Education, Billiri[9]
- Gombe State College of Legal Studies, Nafada[10]
- Gombe State Polytechnic, Bajoga[11]
- Gombe State University of science and Technology, Kumo[12]
- Northeastern University Gombe[13]
- Jewel University Gombe State[14]
- Lincoln University Gombe[15]
Makarantu Secondary ga Jiha Gombe
[ramu | ramu ko pari]- Matrix International Academy[16]
- Gombe Children and High School[17]
- Pen Resource Academy[18][19]
- Demonstration Secondary School
- Government Day Science Secondary School
- Ilimi International School
- Gombe international School
- JIBIWIS Arawa Secondary School
- All-saint Secondary School
- Darul Arqam Academy
- Government Day Hassan Central
- Institute for Qur'anic memorisation and Islamic civilization (IQMIC) Ma'ahad Gombe
- Yahya Ahmad Model School[20]
- Government Senior Secondary School Herwagana, Gombe
- Government Senior Secondary School Gandu
- Ubaidah Academy
- Government Day Secondary School Gandu
- Jibwis Islamic Science Secondary school Bolari
- Alhidaya Academy Gombe.
- Zaidu Bin Thabit
- Nurul Huda International Academy
- Nurain international school
- Standard international school
- Amana academy
- Alheri model school
- Government arabic college
Kule ga lafiya
[ramu | ramu ko pari]Jiha Gombe Andi cibiyoyi kule ga lafiya godom, shaffinsu wantun Ko wol wol gudana Sashi kunum' Gwamnati jiha, Gwamnati tarayya ga kala cibiyoyi Mallika dai-daikun mi'yya. La cibiyoyi gontango ga:
Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati Tarayya
[ramu | ramu ko pari]Federal Teaching Hospital Gombe (FTHG)[1]
Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati jiha
[ramu | ramu ko pari]- Billiri General Hospital.
- Gombe State Specialist Hospital.[21]
- Arawa Primary Healthcare.
- Gabukka Primary Healthcare[22]
- Doma Primary Healthcare[23]
- Pantami Primary Healthcare[24]
- Zainab Bulkachuwa Women and Children Hospital[25]
Town Maternity (Gidan Magani).
Cibiyoyi la ga wol woli Gwamnati sa
[ramu | ramu ko pari]Cibiyoyi Seɗi
[ramu | ramu ko pari]- Kumbi chemist.
- Sauki phamarcy.
- A.A. Aliyu Mega Store.
- Jam Bandu Pharmacy.
- Jam jam Pharmacy.
- M. S. Yaro Medicine Store.
Bobin Ɓosa Bani Raidoyo
[ramu | ramu ko pari]- Progress FM radio[28]
- Amana Radio
- Gombe Media Corporation (GMC).
- Jewel FM
Beyi zena ya'maddi
[ramu | ramu ko pari]Jihar Gombe ita aga na Modi jihohi Laga barka woli ga woli Nigeria Laga wena karai masarrufi ga Ruta ga amfani ga ishin, anin goma ga, Maddi kala aji amfani ga mete ga matsayin tishi, meyenne la zenasu aji gonto ga :
Ma'adanai la Aji Oppakoyi [29]
[ramu | ramu ko pari]Gwamnoni
[ramu | ramu ko pari]Ga wol woli rubutan sun gwamnoni ga jagorori jiha Gombe
| Name | Take | Lokaci Dena mulki | Lokacin Yauta ko mulki | Jam'iyya |
|---|---|---|---|---|
| Group Captain Joseph Orji | Administrator | 7 Oct 1996 | Aug 1998 | Military |
| Abubakar Habu Hashidu | Governor | 29 May 1999 | 29 May 2003 | APP |
| Mohammed Danjuma Goje | Governor | 29 May 2003 | May 2011 | PDP |
| Ibrahim Hassan Dankwambo | Governor | May 2011 | 29 May 2019 | PDP |
| Muhammad Inuwa Yahaya | Governor | May 2019 | Incumbent | APC |
Mi'yya la Monasu
[ramu | ramu ko pari]- Amina Mohammed, ma taimakiyar magatakardar majalisar dinkin duniya UN .[32]
- Sheikh Adamu Muhammad Nafada teacher, preacher
- Sheikh Dahiru Bauchi, Malami.[33]
- Sheikh Kabir Muhammad Haruna Gombe, [34] Malami.
- Isa Ali Pantami, malami Kuma tsohon ministan sadarwa da fasahar zamani.[35] [36]
- Danladi Mohammed, Dan siyasa.
- Joshua M. Lidani, Dan siyasa
- Eli Jidere Bala, engineer
- Usman Bayero Nafada, Dan siyasa.[37]
- Samkon Gado, Nigerian-American otolaryngologist and American football Dan wasan kwallon qara.
- Zainab Adamu Bulkachuwa, jurist
- Jaaruma, entrepreneur
- Aliyu Modibbo Umar, politician[38]
- Mohammed Danjuma Goje [39], Dan siyasa
- Helon Habila, novelist
- Dahiru Mohammed, Politician
- Abubakar Buba Atare, Emir of Tula Chiefdom
- Buba Yero, sarkin farko na Gombe
- Abubakar Shehu-Abubakar, sarki na goma shadaya a gombe
- Musa Dankyau, Professor of Family Medicine [40]
- Abdullahi Mahdi Educationalist
- Aliyu Usman El-nafati Professor of Gynecology
- Isah Usman Taliyawa[41] Malami.
- Sheikh Kabiru Gombe[42] Malamin addinin musulunci.
- Ibrahim H[43]assan Dankwambo. Dan siyasa, tsohon gwamnan jihar gwambe daga shekarar dubu biyu da sha daya 2011 zuwa ta dubu biyu da sha tara 2019 kuma senata mai wakiltar mazabar gwambe ta arewa a majalisar dattawa.
- Shehu Abubakar, sarki na goma a jihar Gombe
- Ambassador Habu Ibrahim Gwani [44][45]
- Ambassador Yarima Ibrahim Abdullahi. [46]
Beyi ziyara ga Gombe[47]
[ramu | ramu ko pari]Wuraren buɗe idana a jihar sun haɗa da:[48]
- Tomb of Sultan Attahiru
- Bani moi Gombe.
- Shahararren Bima Hill
- Tula Plateau
- Bulok Warm Spring
- Kalam Hill
- Gombe National Library
- Gombe State University Zoological Park
- Cham Valley
- Tsaffi burbushin Binga
- Maƙabartar Major Mash
- Maƙabartar LT Phillips
- Bace Hills
- Kanawa Forest
Ɗiwwa
[ramu | ramu ko pari]- ↑ "How we convinced Abacha to create Gombe State in 1996 –Amb. Garba". Punch Newspapers. Retrieved 20 June 2024.
- ↑ https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria
- ↑ Adang, K. L; Nsor, C. A.; M, Tela (30 April 2015). "Checklist of bird species at the Dadin Kowa Dam, Gombe, Gombe State, Nigeria". Global Advanced Research Journal of Agricultural Science. 4. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021.
- ↑ https://www.britannica.com/place/Gombe-Nigeria
- ↑ "Official List of Courses Offered in Federal University, Kashere (FUK) - Myschool". myschool.ng (in English). Archived from the original on 2021-10-27. Retrieved 2021-10-14.
- ↑ "Official List of Courses Offered in Gombe State university (GOMSU) - Myschool". myschool.ng (in English). Archived from the original on 2021-10-27. Retrieved 2021-10-14.
- ↑ https://leadership.ng/federal-govt-commissions-road-project-in-fcet-gombe/
- ↑ "Federal College of Horticulture, Dadinkowa – Horticulture" (in American English). Archived from the original on 2022-01-26. Retrieved 2022-03-29.
- ↑ "College of Education Billiri". www.billiricoe.edu.ng. Archived from the original on 2021-07-26. Retrieved 2022-03-29.
- ↑ https://leadership.ng/periscoping-inuwas-2023-budget-of-further-consolidation-in-gombe/
- ↑ https://infoguidenigeria.com/gombe-state-polytechnic-post-utme-form/
- ↑ https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/04/muhammad-barde-ill-leverage-courage-integrity-and-technology-to-change-gombes-story/
- ↑ https://von.gov.ng/northeastern-university-establishes-centre-for-african-medicinal-plant-research/
- ↑ https://punchng.com/full-list-147-private-varsities-in-nigeria/
- ↑ https://www.nuc.edu.ng/lincoln-university-malaysia-delegation-proposes-varsity-in-nigeria/
- ↑ Matrix International Academy Gombe - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)
- ↑ Gombe Children & High School (africabz.com)
- ↑ About Us – PEN RESOURCE ACADEMY
- ↑ https://dailytrust.com/my-jamb-scores-success-story-gombe-top-scorer/
- ↑ Yahaya Ahmed Model School - Secondary Schools in Gombe, Gombe State (edusko.com)
- ↑ https://leadership.ng/gombe-specialist-hospital-accredited-for-postgraduate-training-on-obstetrics-gynecology-others/
- ↑ https://wikkitimes.com/investigation-genotype-scam-how-health-workers-in-gombe-issue-fake-genotype-certificates-for-a-token/
- ↑ https://www.afro.who.int/countries/nigeria/news/bringing-primary-health-services-closer-underserved-people-gombe-state
- ↑ "Kwafin ajiya". Archived from the original on 2022-12-30. Retrieved 2022-12-31.
- ↑ "Kwafin ajiya". Archived from the original on 2022-12-30. Retrieved 2022-12-31.
- ↑ Miyetti Hospital • Hospitals - Private • Gombe, Gombe (medpages.info)
- ↑ bing.com/ck/a?!&&p=59cfe97d5d3627c4JmltdHM9MTcxOTAxNDQwMCZpZ3VpZD0yNDE5NGEyMS03NTBiLTZiYjItMzNmMi01ZTg1NzRhMTZhMTkmaW5zaWQ9NTIzNQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=24194a21-750b-6bb2-33f2-5e8574a16a19&psq=Miyetti+Hospital&u=a1aHR0cHM6Ly9uZy53b3JsZG9yZ3MuY29tL2NhdGFsb2cvZ29tYmUvaG9zcGl0YWwvbWl5ZXR0aWhvc3BpdGFs&ntb=1
- ↑ https://blueprint.ng/progress-radio-gombe-97-3-fm-and-gojes-jejune-concoctions-by-abu-ubaida-ibrahim-kuna/
- ↑ https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/255262-gombe-start-preliminary-exploration-mineral-resources.html
- ↑ https://punchng.com/on-recent-oil-discovery-in-the-north/
- ↑ https://punchng.com/gombe-moves-to-sustain-cotton-production/
- ↑ "Nigeria's Amina Mohammed reappointed UN Deputy Secretary-General" (in British English). 2022-01-11. Archived from the original on 2022-02-11. Retrieved 2022-02-11.
- ↑ Agencies (2020-02-16). "Governor Buhari congratulates Sheikh Bauchi over doctorate degree". TODAY (in American English). Archived from the original on 2022-02-11. Retrieved 2022-02-11.
- ↑ https://hausa.leadership.ng/sheikh-dahiru-bauchi-ya-halarci-waazin-da-kungiyar-izala-ta-gudanar-a-bauchi/
- ↑ Profile • Prof. Isa Ali Pantami
- ↑ https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/12/09/skills-rather-than-just-degrees/
- ↑ https://www.blueprint.ng/fidelis-makka-usman-bayero-nafada-where-are-they-now/
- ↑ https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/511435-interview-how-abuja-a-virgin-land-became-nigerias-best-planned-city-ex-minister-modibbo.html
- ↑ https://dailytrust.com/varsity-alumni-awards-senator-goje-life-patron/
- ↑ "| DokiLink".
- ↑ https://hausa.legit.ng/1337945-allah-ya-yiwa-babban-sakataren-izalah-malam-mukhari-ibrahim-rasuwa.html
- ↑ https://hausa.legit.ng/1433841-sheikh-kabiru-gombe-ya-yafewa-muaz-magaji-sun-gana-ido-da-ido.html
- ↑ https://guardian.ng/dankwambo-urges-national-assembly-to-support-buhari/
- ↑ https://aminiya.ng/aikin-alherin-ambasada-gwani-ya-sosa-wa-alummar-agangaro-rai/
- ↑ https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/218594-breaking-full-postings-nigerias-new-47-ambassadors.html?tztc=1
- ↑ https://dailytrust.com/buharis-attitude-as-military-gov-endeared-him-to-me-yerima-abdullahi/
- ↑ "Gombe State: The History, Ethnic Groups and Tourist Attractions – Global Tourism Academy" (in American English). Archived from the original on 2022-04-29. Retrieved 2022-04-06.
- ↑ https://ogavenue.com.ng. "Fields in Gombe | Gombe | Venues in Nigeria". ogaVenue.com (in English). Archived from the original on 2022-10-16. Retrieved 2022-09-06.
{{cite web}}: External link in(help)|last=